«Ես եւ աուտիզմը» կամ Աուտիզմի մասին՝ առաջին դեմքով «Ես եւ աուտիզմը»․ 17 ամյա Վահագն Սեմերջյանի բանախոսության թեման  այս խորագիրն ուներ։ Երեւանի հայ-հունական պետական քոլեջի երրորդ  կուրսի ուսանողը ներկայացնում  է  իր կյանքի ճանապարհը մեծ լսարանի առաջ,  խոսում սեփական առանձնահատկություններից, պատմում իր աշխարհի,  կյանքի նկատմամբ  սեփական ընկալումների, զգայնությունների մասին, կիսվում դժվարություններով՝ ինչն է իրեն նյարդանացնում ու ինչը՝ ոգեւորում, խորհուրդներ  է տալիս լսարանին, մարդկանց, աշխարհին․․․ Հրաշալի այս տղայի ելույթին հաջորդում է բուռն ծափահարություններ, ինքն համեստորեն գլուխ է խոնարհում, հետո իջնում բեմից ու փարվում մորը՝ Կարինե Մարությանին։  

Սա տաղանդավոր մի ընտանիքի պատմություն է, որի կենտրոնում Մերի Մարտիրոսյանն է՝ անասելի ուժեղ կամքով ու պայծառ լավատեսությամբ։ Ընտանիքում երեքն են՝ ապագա մագիստրոս, սոպրանո, 25-ամյա դուստրը՝ գեղեցկուհի Սիրանուշը, և 23-ամյա որդին՝ ապագա ծրագրավորող, կոմիքսների գրքի հեղինակ ու օտարալեզու գրքերի սիրահար Սամվելը, ով նույնիսկ հունարենից ու եբրայերենից է գլուխ հանում։ Երեքով շուրջ տասնյակից ավելի դիպլոմներ ունեն, մեծ մասը՝ կարմիր։ Սակայն այս հաջողակ ընտանիքի պատմությունը դժվարությամբ է գրվել։ Մերիի ավագ դուստրը՝ Սիրանուշը, կանխածին էր։ «Սկզբում ասացին՝ մահացած պտուղ է, հետո՝ կմահանա, հույս չկա։ Բայց ես հասկացա՝ կյանքի նշույլ կա ու կառչեցի հենց այդ նշույլից։ Դուրս գրեցին՝ այդպես էլ որևէ ախտորոշում չտալով,

Աշնանային սառնաշունչ մի օր սևակն, թխադեմ մի տղա եկավ «Սաբինե» փոքր խմբով տուն։ Արցախից էր՝ լեռնային մի գյուղից, որ կորցրել էր պատերազմի պատճառով։ Նրա աչքերում մշուշ կար՝ կորստի, շփոթության, շատ հաճախ՝ վախի։ Նա տխուր էր, ագրեսիվ, անընդհատ ուզում էր փախչել՝ առանց կողմնորոշվելու՝ հևապատառ, ուր աչքը կկտրեր։ Երեխան հոգեկան ծանր վիճակի մեջ էր…   Գրկեցինք այդ սևուկ, խելացի, չարաճճի տղային՝ երբ նա չէր դիմադրում, մենք պարզապես… մոտ էինք։ Սեղմեցինք նրա ջերմ, տաքուկ ափը և ամուր բռնեցինք։ Ձեռք, որը բաց էր թողնվել պատերազմի, ընտանեկան ծանր պայմանների պատճառով։ Օրերը դարձան շաբաթներ, հետո՝ ամիսներ։ Նրա զայրույթը սկսեց մեղմանալ։ Նրա հայացքը սկսեց փափկել։ Նա սկսեց սիրել մեզ՝ խոհանոցի ծիծաղից մինչև գիշերային հեքիաթներ։ Եվ մենք՝ նրան։ Բոլորս գիտեինք՝ այդ սերն իսկական էր։ Հանգիստ էր։ Խաղաղ էր։ Տղան երջանիկ էր։ Երջանկությունն այն էր նրա համար,

«Լիլիթ» մանկապարտեզը, որը գտնվում է Գյումրիում՝ Հայաստանի հյուսիսում,  ուշադրությունը կենտրոնացնում է  ոչ միայն երեխաների մտավոր, այլ նաև ֆիզիկական զարգացման վրա։ Մանկապարտեզը, որտեղ առ այսօր 95 երեխա է հաճախում, Գյումրիի գործող 24 մանկապարտեզներից մեկն է։ Աշխենը, երեք երեխայի մայր, մեծ երախտագիտությամբ է խոսում «Լիլիթ» մանկապարտեզի մասին՝ նշելով, որ իր փոքրիկը՝ Արսենը, այստեղ սկսելուց հետո, նրա առողջության ու սննդակարգի մասին իր մտահոգությունները վերացել են։ Ինչպես շատ ծնողների, այնպես էլ նրա մտավախությունը այն էր, թե ինչպես կարող է ռեսուրսներով սահմանափակված մի մանկապարտեզը տրամադրել երեխային առողջ սնունդ, սակայն Աշխենի մտահոգությունները շուտով հոդս ցնդեցին, երբ նա տեսավ մանկապարտեզի տրամադրած սննդի որակը։  

Մայր Թերեզա Ես կրկին կնայեմ աստղերին… Բարև, ես Գ.-ն եմ։ Ութ տարեկան էի, երբ կորցրեցի հորս։ Մայրս ամուսնացավ։ Իմ մանկությունը վերջացավ։ Տխուր ու անսփոփ էին իմ օրերը։ Երկինքը մռայլվեց, արևն այլևս չէր ժպտում, ես չէի նայում աստղերին… Հոգնել եմ հիշելուց, մոռանալ փորձելուց եմ հոգնել։ Սրտիս մեջ ծնվել էր ցավը ու չէր մեռնում։ Իմ հանդեպ իր ողջ ատելությամբ խորթ հայրս ցանկանում էր ջնջել իմ հիշողությունը՝ մոռացության տալ հորս։ Երդվյալ թշնամանքով ոչնչացրին հորս միակ հուշը՝ մի փոքրիկ նկար… Ես փախա տնից… Ես չէի հիշում,թե վերջին անգամ, երբ էի սրտանց ծիծաղել։ Հրաշք կատարվեց։ Ես հայտնվեցի «Սաբինե» փոքր տանը։ Իմ տունը չուներ այս տան տաքությունը,